Аррениус және Бренстед-Лоури теориясы. Химия, 11 сынып, презентация.

ҚЫШҚЫЛДАР ЖӘНЕ НЕГІЗДЕР

2015 SPECIFICATIONS

KNOCKHARDY PUBLISHING

Оқу мақсаты

Designing Standards-Based Learning Modules for Understanding

11.3.4.1 Аррениус, Льюис және Бренстед-Лоури теорияларын және олардың қолдану шектерін сипаттау және түсіну

Оқу мақсаты:

Сабақтың мақсаты

Designing Standards-Based Learning Modules for Understanding

Оқушылар:

• қышқылдар мен негіздердің әрекеттесу реакцияларының молекулалық және иондық теңдеулерін жазады

қышқылдар мен негіздерді реакциядағы рөлдері бойынша анықтайды

Аррениус теңдеуін түсіндіреді

Протондардың (электрон) донор және акцепторларды анықтайды

Бренстед-Лоури теориясын түсіндіреді

Екі теорияны бір-бірімен салыстырады

Сабақтың мақсаты:

Актуализация 1: ТЕҢДЕУЛЕР ЖӘНЕ АНЫҚТАМАЛАР

Designing Standards-Based Learning Modules for Understanding

Актуализация 1: Теңдеулер және анықтамалар

АКТУАЛИЗАЦИЯ 2: АНЫҚТАМА: АРРЕНИУС ТЕОРИЯСЫ ДЕГЕН НЕ?

Қышқылдар және негіздер

Көптеген химиялық қасиеттер қышқылдықпен байланысты. Бұл қасиеттерге сәйкес затты қышқыл немесе негіз деп атауға болады.

Қышқылдар мен негіздердің болуы ежелден белгілі болған.

Лавуазье оттегін қышқыл түзетін элемент деп атады.

Либих қышқылдардың құрамында сутегі бар екенін анықтады.

Көптеген химиялық реакциялар қышқыл-негізді реакциялар деп аталады; және олардың барлығы да бейтараптандыру реакцияларына қатысты бола бермейді.

Қышқыл-негіздік туралы түсінік, әсіресе оның қалай дамығаны үлкен қызығушылық тудырады.

Аррениус бойынша қышқылдар мен негіздер

Тұжырымдама:

Қышқыл – ерітіндіде сутегі иондарын (H+) түзетін кез-келген зат.

Негіз – ерітіндіде гидроксид иондарын (OH¯) түзетін кез-келген зат. BOH  X+ + OH¯

Сванте Аррениус 1884 жылы төртінші дәрежеге ие болған диссертациясында ерітінділердегі заттар иондар түрінде болады деп ұсыныс жасады. Ол өзінің туған жері Швецияда жұмыс таба алмады. Сонымен қатар, ол 1903 жылы электролиттік диссоциация теориясы үшін Нобель сыйлығына ие болды.

1-жаттығу: АРРЕНИУС ТЕОРИЯСЫ БОЙЫНША TRUE/FALSE

Designing Standards-Based Learning Modules for Understanding

1-жаттығу: Аррениус теориясы бойынша TRUE/FALSE

Designing Standards-Based Learning Modules for Understanding

1-жаттығу:

Аррениус теориясы бойынша True or False

Designing Standards-Based Learning Modules for Understanding

False

True

False

True

False

True

False

Аррениус теориясының мәселелері

Дальтон теориясы сияқты, Аррениус теориясының да кебйрі мәселелрі/шектеулері бар:

Басқа ерітінділерде қышқылдықты анықтауға болмайды. Еріткіштің рөлі қандай?

Кейбір тұздар бейтарап емес қышқыл немесе сілтілі орта көрсетеді. Неге?

NH3 немесе NH4OH негіз болып табылады ма? Тек OH¯ ионы ғана сілтілік орта көрсетеді ме?

H+ қалай тұрақты болады? Протон донор бола ала ма?

Көптеген химиктер оқушыларға Аррениус теориясына қарағанда Бренстед-Лоури теориясын үйретеді, себебі ол жалпыға ортақ.

2-жаттығу: БРЕНСТЕД-ЛОУРИ ТЕОРИЯСЫ

Designing Standards-Based Learning Modules for Understanding

Бренстед-Лоури теориясы

Қышқыл Протон доноры HCl ——> H+(сулы) + Cl¯(сулы)

Негіз Протон акцепторы NH3(сулы) + H+(сулы) ——> NH4+(сулы)

Қышқылдар мен негіздер

Қышқылдар Протон доноры суда Н+ иондарын (протон) бөледі

Күшті қышқылдар

Тұз HCl —> H+(сулы) + Cl¯(сулы) орнын басатын 1 H Бірнегізді

Азот HNO3 —> H+(сулы) + NO3¯(сулы) орнын басатын 1 H Бірнегізді

Күкірт H2SO4 —> 2H+(сулы) + SO42-(сулы) орнын басатын 2 H Екінегізді

Қышқылдар

Қышқылдар Протон доноры суда Н+ иондарын (протон) бөледі

Күшті қышқылдар

Тұз HCl —> H+(сулы) + Cl¯(сулы) орнын басатын 1 H Бірнегізді

Азот HNO3 —> H+(сулы) + NO3¯(сулы) орнын басатын 1 H Бірнегізді

Күкірт H2SO4 —> 2H+(сулы) + SO42-(сулы) орнын басатын 2 H Екінегізді

Әлсіз қышқылдар

Сірке CH3COOH(сулы) CH3COO¯(сулы) + H+(сулы) Бірнегізді

Қышқылдар

Негіздер протон акцепторлары қышқылмен әрекеттесіп, протондарды (H+) алады

Мысалы

карбонаттар K2CO3 MgCO3 CuCO3

Гидрокарбонаттар NaHCO3

металл оксидтері MgO ZnO CuO

металл гидроксидтері NaOH KOH Ca(OH)2

Аммиак NH3

НЕГІЗДЕР ЖӘНЕ СІЛТІЛЕР

Негіздер протон акцепторлары қышқылмен әрекеттесіп, протондарды (H+) алады

Мысалы

карбонаттар K2CO3 MgCO3 CuCO3

Гидрокарбонаттар NaHCO3

металл оксидтері MgO ZnO CuO

металл гидроксидтері NaOH KOH Ca(OH)2

Аммиак NH3

Сілтілер Сулы ерітіндіде OH¯ түзетін еритін негіздер

Мысалы Ерігіш металл оксидтері

Натрий оксиді Na2O + H2O(с) ——> 2Na+(с) + 2OH¯(с)

Ерігіш металл гидроксидтері

Натрий гидроксиді NaOH ——> Na+(с) + OH¯(с)

Калий гидроксиді KOH ——> K+(с) + OH¯(с)

Сулы аммиак NH3(с) + H2O(с) NH4+ (с) + OH¯(с)

немесе NH3(с) + H+(с) NH4+(с)

НЕГІЗДЕР ЖӘНЕ СІЛТІЛЕР

ТҰЗДАР Қышқыл және негіздің әрекеттесуінен түзіледі

Тұз қышқылы түзеді ХЛОРИД

Азот қышқылы түзеді НИТРАТ

Күкірт қышқылы түзеді СУЛЬФАТ/ГИДРОСУЛЬФАТ

Тұздардың түзілуі

Тұздар қышқылдың H+ ионының …… орнын басқанда түзіледі.

металл иондары немесе

NH4+ аммоний ионы

ТҰЗДАР

ТҰЗДАР Қышқыл және негіздің әрекеттесуінен түзіледі

Тұз қышқылы түзеді ХЛОРИД

Азот қышқылы түзеді НИТРАТ

Күкірт қышқылы түзеді СУЛЬФАТ/ГИДРОСУЛЬФАТ

Тұздардың түзілуі

Тұздар қышқылдың H+ ионының …… орнын басқанда түзіледі.

металл иондары немесе

NH4+ аммоний ионы

ҚОРЫТЫНДЫ

Қышқылдар әрекеттеседі ...

металдармен түзеді тұз + сутек

металл оксидтерімен тұз + су

металл гидроксидтерімен тұз + су

карбонаттармен тұз + су + көмірқышқыл газы

гидрокарбонатпен тұз + су + көмірқышқыл газы

Аммиакпен аммоний тұзы

ТҰЗДАР

3-жаттығу: ДОНОР және АКЦЕПТОР

Designing Standards-Based Learning Modules for Understanding

3-жаттығу: ДОНОР ЖӘНЕ АКЦЕПТОР

Designing Standards-Based Learning Modules for Understanding

Бренстед-Лоури теориясы бойынша келесі қышқылдармен түйіскен негіздерді анықтаңыз.

HBr

HNO3

H2SO4

HSO4-

HS-

Бренстед-Лоури теориясы бойынша келесі негіздермен түйіскен қышқылдарды анықтаңыз.

F-

HS-

CO32-

HSO4-

H2O

NH3

5-жаттығу: Реакция теңдеулерін құрастыру

Designing Standards-Based Learning Modules for Understanding

5-жаттығу: Реакция теңдеулерін құру

Designing Standards-Based Learning Modules for Understanding

Ұсынылған реакция теңдеулерінің әрқайсысы үшін асты сызылған заттың (қышқыл немесе негіз) қалай әрекет ететінін анықтаңыз

Br-+HSO4- →HBr +SO42-

H2SO4+HNO3→HSO4-+H2NO3+

NH3+H2O→NH4++OH-

Үй тапсырмасы

Designing Standards-Based Learning Modules for Understanding

Үйге тапсырма

Designing Standards-Based Learning Modules for Understanding